مقاومت دلیرانه مردم نیشابور در برابر مغول

مقاومت دلیرانه مردم نیشابور در برابر مغول و کشتار ایرانیان خراسان

تولی خان پسر چنگیز از ویرانه های سوخته و خالی از سکنه مرو به نیشابور تاخت،اهالی نیشابور در این موقع آماده دفاع شده سه هزار سنگر یا بالیستا برای پرتاب کردن زوبین و غیره در دور شهر ساخته و پانصد منجنیق کار گذاشته بودند.توضیح این مطلب لازم به نظر میرسد موقعی که تولی خان مامور تصرف شهرهای خراسان شده بود،در مقدمه سپاه طغاجار داماد چنگیزخان را همراه با ده هزار نفر در اواسط ماه رمضان سال 617 هجری به نیشابور فرستاده بود.مردم نیشابور در مقابل این گروه سخت به مقاومت برخاستند،به طوری که در ضمن جنگ تیری به طغاجار رسید و او را از پای درآورد.پس از کشته شدن او سپاهیانش به دوقسمت شدند،دسته ای به طرف سبزوار رفتند و بعد از سه شبانه روز جنگ این شهر را تسخیر کردند و کلیه سکنه را که 70 هزار نفر بودند به قتل رسانیدند. دسته دیگر عازم طوس گردیدند و همه مردم نوقان طوس را که در مقابل مغولان پایداری کرده بودند به قتل رسانیدند. تولی خان برای تصرف شهر نیشابور که در اثر مقاومت دلیرانه مردم آنجا طغاجار داماد چنگیز کشته شده و سپاهیانش نیز موفق به تسخیر آن شهر نشده بودند احتیاط های فراوان دید.به طوری که سه هزار چرخ انداز و صد منجنیق و عراده و هزار خرک و چهارهزار نردبان و هزار و هفتصد نفت انداز و دوهزار و پانصد خروار سنگ با سپاهی فراوان همراه خود گسیل داشت.مردم نیشابور سه روز به شدت مقاومت کردند ولی در روز چهارم در مقابل هجوم وحشیانه مغولان شکست خوردند و شهر به دست آنان افتاد.مغولان همه مردم شهر را گوسفندوار به صحرا راندند و به کینه کشته شدن طغاجار کلیه سکنه را به جز چهارصد نفر صنعتگر به قتل رسانیدند. و شهر نیشابور را چنان خراب کردند که برای زراعت آماده گردید...پس از چندی زن طغاجار با ده هزار تن سپاه از راه رسید او نیز هر که را در نیشابور یافت به قتل رسانید.طبق نوشته مولف تاریخ نامه هرات حتی سگ ها و گربه ها را نیز کشتند.

برای این که از فتح نمایان خود در نیشابور یادگار مخوف و دهشتناکی باقی گذارده باشند مناره هایی از کله ها بنا کردند.بنا به گفته سیفی هروی عدد کشته شدگان شهر نیشابور یک میلیون و هفتصد و چهل هزار نفر بوده است.عطاملک جوینی نوشته است در نیشابور سرکشتگان را از تن جدا کردند تا کسی خود را بین کشته شدگان مخفی نسازد...

الکامل فی التاریخ.ابن اثیر.ج 12.ص 151
جهنگشای جوینی.ج 1.ص 138.139
تاریخ هرات.ص63
قهرمانان ملی.رفیع حقیقت.ج2.ص127.8.9

,